Επένδυση στην Αλβανία: Κανείς δεν ρώτησε τους κατοίκους. Οπότε το κάναμε εμείς

Κρατώντας αντικυβερνητικά πλακάτ, φουσκωτά φλαμίνγκο και αλβανικές σημαίες και φωνάζοντας ρυθμικά “ακυρώστε το σχέδιο”, εκατοντάδες διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν το πρωί του Σαββάτου 6 Ιουνίου στην προστατευόμενη περιοχή Πίσε Πόρτο-Νάρτα, στο δέλτα του Αώου, λίγο έξω από την Αυλώνα στην Αλβανία.

Ήταν η 4η κατά σειρά συγκέντρωσή τους στο σημείο για να διαμαρτυρηθούν κατά μίας ξενοδοχειακής επένδυσης που συνδέεται με τον Jared Kushner, γαμπρό του Donald Trump.

“Θα κάνουμε ό,τι περνάει απ’ το χέρι μας για να το εμποδίσουμε. Ήδη οι διαμαρτυρίες γιγαντώνονται. Κανείς δεν θέλει το θέρετρο εδώ”, λέει στο fyi.news η Denisa, project manager της μεγαλύτερης περιβαλλοντικής οργάνωσης της Αλβανίας “Προστασία και Διατήρηση του Φυσικού Περιβάλλοντος στην Αλβανία” (PPNEA).

Εδώ και εβδομάδες, μέλη περιβαλλοντικών οργανώσεων, κάτοικοι της Αυλώνας, πολίτες από όλη την Αλβανία αλλά και ακτιβιστές έχουν ξεσηκωθεί κατά της επένδυσης, η οποία προβλέπει την κατασκευή πολυτελούς συγκροτήματος, χωρητικότητας 10.000 δωματίων, σε ένα από τα τελευταία άθικτα δέλτα στη Μεσόγειο.

Μαζικές διαδηλώσεις πραγματοποιούνται σχεδόν καθημερινά στα Τίρανα αλλά και σε χώρες όπου ζουν Αλβανοί μετανάστες, μεταξύ των οποίων και στην Ελλάδα.

Από τις μέχρι τώρα εργασίες (άνοιγμα δρόμων, κατασκευή φράχτη), η ζημιά που έχει γίνει στον προστατευόμενο υγρότοπο, με τα καταγάλανα νερά και την αμμώδη παραλία είναι “ανυπολόγιστης καταστροφής”, εκτιμά η Denisa.

“Μέσα σε δύο εβδομάδες, έχουν ήδη προκληθεί τεράστιες ζημιές. Μπορείτε λοιπόν να φανταστείτε τι θα συμβεί αν αυτό συνεχιστεί;”, αναρωτιέται.

Αν και ο φράχτης, που εμπόδιζε την πρόσβαση στο σημείο, αφαιρέθηκε τις προηγούμενες ημέρες από την κατασκευάστρια εταιρεία και οι μπουλντόζες έφυγαν, οι διαδηλωτές βλέπουν την κίνηση ως ένα “επικοινωνιακό παιχνίδι”.

“Το έκαναν για να κατευνάσουν τις διαδηλώσεις που, ειδικά στα Τίρανα, έχουν πάρει μορφή χιονοστιβάδας”, εξηγεί η Ana, ακτιβίστρια που ταξίδεψε από τα Τίρανα για να συμμετάσχει στην κινητοποίηση. “Κανείς δεν μας υπόσχεται πως οι μπουλντόζες δεν θα επιστρέψουν μόλις σταματήσουμε να διαδηλώνουμε”, λέει.

Τόσο η παραλία, όσο και η ευρύτερη περιοχή αποτελούν ένα από τα τελευταία καταφύγια της μεσογειακής φώκιας, ενώ φιλοξενούν περισσότερα από 200 είδη πουλιών. Αρκετά από αυτά απειλούνται με εξαφάνιση, συμπεριλαμβανομένων των φλαμίνγκο, που έχουν γίνει και το σύμβολο των διαδηλώσεων.

“Καταστρέφουν ένα από τα τελευταία φυσικά καταφύγια άγριας ζωής που έχουν απομείνει στη Μεσόγειο, μόνο και μόνο για χάρη του χρήματος και των ολιγαρχών. Κανείς δεν το χρειάζεται. Ειδικά οι ντόπιοι”, αναφέρει ο Eraldo, αρχιτέκτονας, ο οποίος γεννήθηκε στο διπλανό χωριό, αυτό της Παναγιάς, και πλέον ζει στο Βερολίνο.

“Η ανάπτυξη δεν έρχεται με τέτοιου είδους επενδύσεις. Θέλει σοβαρά και βιώσιμα μοντέλα, δίκαιη κατανομή κεφαλαίων και διαφάνεια, όχι πεντάστερα ξενοδοχεία που δεν ευνοούν κανέναν, εκτός από τους λίγους και εκλεκτούς της κυβέρνησης”, συνεχίζει.

Η επένδυση στο μεγαλύτερο νησί της Αλβανίας, τη Σάσων (Σαζάν στα αλβανικά), που βρίσκεται ακριβώς απέναντι από την προστατευόμενη περιοχή και είναι κομμάτι του πρότζεκτ, εκτιμάται σε €1,4 δισ., ενώ ο Αλβανός πρωθυπουργός Edi Rama μίλησε για συνολικές επενδύσεις ύψους 4 δισ. ευρώ, οι οποίες, όπως είπε, περιλαμβάνουν ολόκληρη την περιοχή της Αυλώνας. Σύμφωνα με την κυβέρνηση θα δημιουργηθούν περισσότερες από 10.000 άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας.

“Όλα αυτά περί δημιουργίας χιλιάδων θέσεων εργασίας και οικονομική ανάπτυξη της τάξης του 3-4% του ΑΕΠ είναι παραμύθια”, τονίζει ο Eraldo.

“Έχουμε το αντιπαράδειγμα της Παλάσα στη Χιμάρα, λίγο πιο νότια. Εκεί έχτισαν ένα πεντάστερο παραθαλάσσιο θέρετρο, από το οποίο κανείς δεν έχει ωφεληθεί, εκτός από τους πολύ πλούσιους ή όσους που μπορούν να πληρώσουν €1.000 τη βραδιά για βίλες. Οι ντόπιοι παραγκωνίστηκαν και πλέον δεν έχουν πρόσβαση στην παραλία. Κάτι αντίστοιχο θέλουν να κάνουν κι εδώ, αλλά δεν θα περάσει”, επισημαίνει.

Η αρχή έγινε το 2024 με την ψήφιση του νόμου 21/2024 για “τις προστατευόμενες περιοχές”, ο οποίος υποβάθμιζε το καθεστώς τους, δίνοντας τη δυνατότητα σε “στρατηγικούς επενδυτές” να χτίσουν πολυτελείς ξενοδοχειακές μονάδες (πέντε αστέρια και πάνω), χωρίς νομικές επιπλοκές.

Η αντιπολίτευση είχε κατηγορήσει την κυβέρνηση ότι πέρασε με “δόλιο τρόπο” τον νόμο, καθώς είχε προκύψει θέμα έλλειψης απαρτίας κατά τη διεξαγωγή της ψηφοφορίας.

Η κυβέρνηση Rama έχει ήδη ένα “κακό προηγούμενο”, καθώς προχώρησε με την κατασκευή ενός διεθνούς αεροδρομίου στην Αυλώνα, δίπλα στη λιμνοθάλασσα της Νάρτας, που είναι εντός των ορίων του Εθνικού Πάρκου Βιόσα-Νάρτας και απέχει λίγα μόλις χιλιόμετρα από την “επένδυση Kushner”.

Σύμφωνα με την Κομισιόν, η αλβανική κυβέρνηση, αφού ανακάλεσε το μακροχρόνιο καθεστώς προστατευόμενης περιοχής, “παραβίασε τόσο την εθνική νομοθεσία όσο και τις διεθνείς περιβαλλοντικές συμβάσεις”, τις οποίες έχει υπογράψει, δεσμευόμενη για την προστασία των ευαίσθητων οικοσυστημάτων που σχηματίζουν οι λιμνοθάλασσες.

“Ένα από τα κύρια αιτήματά μας είναι να ακυρωθεί ο νόμος για τις προστατευόμενες περιοχές που άλλαξε το 2024”, λέει η Denisa. “Μόνο έτσι μπορούμε να πούμε ότι από κάπου ξεκινάμε”, επισημαίνει.

“Δεν είμαι γενικά εναντίον των επενδύσεων, αλλά είμαι εναντίον της συγκεκριμένης κυβέρνησης, η οποία έχει επιδείξει αλαζονεία, μη σεβόμενη τις διαδικασίες”, τονίζει o Gjergj, κάτοικος Αυλώνας.

“Έχει φέρει βαριά μηχανήματα χωρίς να έχει πρώτα εκπονήσει τις απαραίτητες μελέτες και χωρίς να έχει συνομιλήσει με τους κατοίκους, αποδεικνύοντας ότι υπηρετεί τους ολιγάρχες και όχι τον λαό που την εξέλεξε”, συμπληρώνει.

“Είμαστε εδώ για να πιέσουμε την κυβέρνηση να λειτουργήσει με διαφάνεια, να σεβαστεί τους διεθνείς νόμους και κανόνες και για να ακουστεί η φωνή μας. Γιατί, στην τελική, εμείς είμαστε αυτοί που θα υποστούν τις συνέπειες”, καταλήγει.

Η κυβέρνηση Rama δεν υπονομεύει μόνο το φυσικό περιβάλλον της Αλβανίας, αλλά αμφισβητεί και το κατοχυρωμένο δικαίωμα των πολιτών (Ελλήνων και Αλβανών) στην ιδιοκτησία γης και την ανεμπόδιστη εκμετάλλευσή της. Αρκετεοί συμμετέχουν ενεργά στις κινητοποιήσεις.

Παρότι τα δύο γειτονικά χωριά Σβέρνιτσα και Άρτα ή Παλαιοάρτα (Σβερνέτς και Νάρτα αντίστοιχα, στα αλβανικά) δεν βρίσκονται εντός της αναγνωρισμένης ζώνης της Ελληνικής Εθνικής Μειονότητας, εκεί καταγράφηκαν 5.120 Έλληνες (920 στη Σβέρνιτσα και 4.200 στη Νάρτα), σύμφωνα με κυβερνητική έκθεση του 2016 προς το Συμβούλιο της Ευρώπης.

Στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν ιδιοκτησίες ομογενών, στην πλειονότητά τους οικογενειών βλάχικης καταγωγής (κυρίως στη Σβέρνιτσα), οι οποίες ανησυχούν ότι η επένδυση μπορεί να επηρεάσει ή και να θέσει υπό αμφισβήτηση τα ιδιοκτησιακά τους δικαιώματα.

Αγωνίζονται εδώ και πολλά χρόνια να κατοχυρώσουν τα περιουσιακά τους δικαιώματα, καθώς αυτά, παρά την ιστορική τους συνέχεια και την επικύρωσή τους κατά την κείμενη νομοθεσία, δεν είναι απολύτως “καθαρογραμμένα” στο Κτηματολόγιο.

Ένας από αυτούς, ο ομογενής Εντουάρντ Σούμπασης, που πέρασε τον φράχτη για να προσεγγίσει τα κτήματά του κατά την κινητοποίηση του Σαββάτου 30 Μαΐου στην περιοχή, τραυματίστηκε σοβαρά από τους ιδιωτικούς φρουρούς ασφαλείας, γεγονός που οδήγησε σε παρέμβαση του Ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών.

“Τα κτήματα όπου θα χτιστεί το ξενοδοχείο πέρασαν από τους προπαππούδες στους παππούδες μας, από ‘κει στους γονείς και τώρα σε εμάς, αλλά το αλβανικό κράτος δεν μας δίνει τα πιστοποιητικά”, δηλώνει η κυρία Ρόζα, κάτοικος της Νάρτας, στο fyi.news.

Από το 1946 έως το 1976, το καθεστώς Χότζα κρατικοποίησε τις περιουσίες των πολιτών, αλλά αντί αυτές να επιστραφούν στους ιδιοκτήτες τους, μετά την πτώση του καθεστώτος το 1991, μόνο ένα 45%-50% έχει δοθεί πίσω.

Αν και η κυβέρνηση Rama ψήφισε τον νόμο 20/2020, ο οποίος υποτίθεται ότι θα έλυνε το περιουσιακό ζήτημα στην Αλβανία, στους δήμους όπου αποκλειστικά ή κατά πλειοψηφία ζει η ελληνική εθνική μειονότητα, τα ποσοστά επιστροφής περιουσιών είναι περίπου 10%-30%, αρκετά κάτω από τον αλβανικό μέσο όρο.

“Το όργιο από τον Κόλπο της Αυλώνας, τη Νάρτα και το Σβερνέτσι, τη Χιμάρα και τη Νίβητσα, τον Άγιο Γεώργιο και το Βουθρωτό, ξεπερνά ακόμα και τις πρακτικές του κομμουνιστικού καθεστώτος του Χότζα! Τότε το σύνολο των ιδιοκτησιών κρατικοποιήθηκαν, αλλά δεν απαλλοτριώθηκαν. Η σημερινή κυβέρνηση Rama έχει επιδοθεί εδώ και χρόνια σε μια σταδιακή και οριστική απαλλοτρίωση της ιδιοκτησίας, προς όφελος ανθρώπων και συμφερόντων που καμιά σχέση δεν έχουν με την περιοχή και την ιστορία της”, εξηγεί ο Ορφέας Μπέτσης, εργαζόμενος στην Μητρόπολη Αργυροκάστρου.

Μέσα στα χρόνια βρέθηκαν πολλοί επίδοξοι “ιδιοκτήτες” των χωραφιών, συνήθως με πλαστούς τίτλους, ενώ οι κάτοικοι βρίσκονται σε δικαστική διαμάχη με Αλβανό επιχειρηματία, ο οποίος, όπως ισχυρίζονται, διεκδικεί με πλαστά έγγραφα τεράστιες εκτάσεις που τους ανήκουν και οι οποίες πλέον έχουν γίνει κομμάτι της “επένδυσης Kushner”.

Το περιουσιακό πρόβλημα εντείνεται και από τον νόμο της κυβέρνησης Rama για τις “στρατηγικές επενδύσεις”. Ο ιδιοκτήτης έχει 90 ημέρες να διαπραγματευτεί την πώληση του οικοπέδου του με τον επενδυτή. Διαφορετικά, το κράτος μπορεί να το απαλλοτριώσει έναντι €1 ανά τ.μ. και να το παραχωρήσει στον επενδυτή, αφήνοντάς τον ιδιοκτήτη ουσιαστικά χωρίς πραγματική επιλογή.

“Εκτός από τα κτήματα, που είναι δικά μας, οι παραλίες και η θάλασσα δεν πουλιούνται, είναι κρατικά. Πώς είναι δυνατόν να γίνει μια επένδυση πάνω στις ιδιοκτησίες μας και σε κρατική γη;”, αναρωτιέται ο κύριος Σταύρος, κάτοικος της Νάρτας.

Καθώς επίσημες έρευνες για τις επιπτώσεις της κατασκευής μιας τόσο μεγάλης ξενοδοχειακής μονάδας στην περιοχή δεν έχουν γίνει, οι κάτοικοι σε Σβέρνιτσα και Νάρτα εκφράζουν ανησυχίες για το γεγονός ότι το έργο θα επιβαρύνει περαιτέρω τα πιεσμένα και απαρχαιωμένα δίκτυα ύδρευσης της περιοχής.

“Στο χωριό έχουμε νερό για περιορισμένο χρονικό διάστημα μέσα στη μέρα. Μας το ‘ανοίγουν’ για περίπου 2 ώρες, χρόνος που δεν αρκεί να το αποταμιεύσουμε, ούτε για τις βασικές μας ανάγκες”, λέει ο κύριος Γιάννης, κάτοικος Νάρτας.

Πολλές κοινότητες είτε δεν έχουν πρόσβαση σε νερό είτε υδροδοτούνται μόνο για λίγες ώρες την ημέρα, όπως συμβαίνει στα δύο αυτά χωριά. Άλλες έχουν εξασφαλίσει πόσιμο νερό μέσω γεωτρήσεων που άνοιξαν οι ίδιοι οι κάτοικοι, χωρίς το κράτος να έχει επενδύσει ούτε ένα ευρώ, όπως οι ίδιοι καταγγέλλουν.

“Τώρα, το πώς θα βρουν νερό για ένα πολυτελές ξενοδοχείο που είναι τρεις φορές το χωριό, ενώ εμάς εδώ μας έχουν παρατημένους, δεν το ξέρω”, συνεχίζει.

Σύμφωνα με παλαιότερες μελέτες, ένα πολυτελές ξενοδοχείο 10.000 δωματίων, με αυξημένη πληρότητα, θα χρειαζόταν από 8 έως 15 εκατ. λίτρα νερού την ημέρα. Το ελάχιστο νερό που απαιτεί μια τέτοια εγκατάσταση είναι περίπου 825 λίτρα την ημέρα ανά δωμάτιο, ενώ εάν υπάρχουν πισίνες, spa, εστιατόρια, πλυντήρια, κήποι και εκτεταμένες εγκαταστάσεις αναψυχής, η κατανάλωση ενδέχεται να ξεπεράσει τα 1.500 λίτρα ανά δωμάτιο ημερησίως.

“Η περιοχή της Αυλώνας αντιμετωπίζει εδώ και καιρό προβλήματα υδροδότησης. Αν και υπάρχουν υποδομές, δεν λειτουργούν, με αποτέλεσμα η διαθεσιμότητα του νερού να περιορίζεται σε λίγες ώρες το 24ωρο. Έτσι, οι άνθρωποι αναγκάζονται να οργανώνουν τη ζωή τους γύρω από αυτό”, εξηγεί η Denisa από την PPNEA.

Ειδικά στην παρθένα περιοχή όπου σχεδιάζεται να ανεγερθεί το ξενοδοχείο, τα δίκτυα ύδρευσης είναι ανύπαρκτα και θα πρέπει να κατασκευαστούν από το μηδέν.

“Για να καλυφθούν οι ανάγκες ενός τόσο μεγάλου έργου, το νερό θα πρέπει να αντληθεί σε τεράστιες ποσότητες από τα βουνά της Αλβανίας. Αυτό όμως θα πυροδοτούσε νέο κύκλο συγκρούσεων με τις τοπικές κοινότητες εκεί, καθώς η πρόσβασή τους σε υδάτινους πόρους θα μειωνόταν σημαντικά”, καταλήγει.

Αποστολή: Ράνια Ζώκου, Αναστάσης Κουτσογιάννης
Κείμενο/φωτογραφίες: Αναστάσης Κουτσογιάννης
Βίντεο: Ράνια Ζώκου