Ηθοποιοί και χορευτές δεν είναι “απόφοιτοι Λυκείου”, σχεδόν 3 χρόνια μετά

Σχεδόν τρία χρόνια μετά τις μαζικές αντιδράσεις σπουδαστών, καλλιτεχνών και εργαζομένων στον χώρο του πολιτισμού, που οδήγησαν σε πολύμηνες καταλήψεις δραματικών σχολών, θεάτρων και χώρων τέχνης εξαιτίας του Προεδρικού Διατάγματος 85/2022 (ΠΔ 85/2022) που υποβάθμιζε τα πτυχία τους, ο αγώνας τους αναγνωρίστηκε.

Στις 31 Οκτωβρίου, το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) έκρινε αντισυνταγματικό το συγκεκριμένο διάταγμα, το οποίο “εξίσωνε” τα διπλώματα των ανώτερων δραματικών σχολών και σχολών χορού με αυτά της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης,

Σύμφωνα με την απόφαση του ΣτΕ, το ΠΔ 85 /2022 “παραβιάζει τις διατάξεις των παραγράφων 1 και 7 του άρθρου 16 του Συντάγματος”, αναφέροντας συγκεκριμένα ότι “ο νομοθέτης υποχρεούται […] να διακρίνει τους αποφοίτους των Ανώτερων Σχολών Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης από τους αποφοίτους σχολών δευτεροβάθμιας και μεταδευτεροβάθμιας εκπαίδευσης”.

Πώς φτάσαμε όμως μέχρι εδώ και τι σημαίνει αυτό πρακτικά;

Μια ιστορία παραγκωνισμού 20+ χρόνων

“Είναι μια πολύ παλιά ιστορία” λέει ο Μάνος Ελευθέρογλου, δικηγόρος των σχολών χορού και των καλλιτεχνικών σωματείων που προσέφυγαν στο ΣτΕ.

Ξεκινά το 2001 με την εφαρμογή της συμφωνίας της Μπολόνια, η οποία καθιέρωσε στην Ευρωπαϊκή Ένωση τα οκτώ επίπεδα εκπαίδευσης, από το Δημοτικό έως το διδακτορικό, με στόχο να υπάρχει μεγαλύτερη ομοιογένεια στα εκπαιδευτικά συστήματα των χωρών της ΕΕ.

“Στην Ελλάδα, πριν εφαρμοστεί η Συνθήκη της Μπολόνια οι ανώτερες καλλιτεχνικές σχολές ισοτιμούνταν με ΤΕ (επίπεδο ίδιο με τα ΤΕΙ – Τεχνολογικά Εκπαιδευτικά Ιδρύματα). Μετά, τα ΤΕΙ αναβαθμίστηκαν σε Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα” και οι ανώτερες καλλιτεχνικές σχολές δεν είχαν πια με τι να ισοτιμηθούν και “παρέμεναν αδιαβάθμητες για πάνω από 20 χρόνια”.

“Είμαστε μια από τις χώρες με τη μικρότερη οικονομική και θεσμική στήριξη στους καλλιτέχνες από μεριάς κράτους πανευρωπαϊκά”

“Το προεδρικό διάταγμα 85/2022”, εξηγεί ο κύριος Ελευθέρογλου, “ήρθε για να τις διαβαθμίσει, υποβαθμίζοντάς τες” σε επίπεδο ίσο με της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, όπου “υπάγονται τα απολυτήρια Λυκείου αλλά και τα απολυτήρια π.χ. των ΙΕΚ, δηλαδή η μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση”, αντί να συμπεριληφθούν στην τριτοβάθμια.

Ο Θάνος Παπαδογιάννης, σκηνοθέτης και απόφοιτος της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου χαρακτηρίζει το ΠΔ 85/2022 ως “επισφράγιση της διαρκούς υποτίμησης του σύγχρονου πολιτισμού από την ελληνική πολιτεία”. “Είμαστε μια από τις χώρες με τη μικρότερη οικονομική και θεσμική στήριξη στους καλλιτέχνες από μεριάς κράτους πανευρωπαϊκά”, συνεχίζει.

Το 2023, η δημόσια δαπάνη για “πολιτιστικές υπηρεσίες” (π.χ. μουσεία, θέατρα, συναυλίες, επιχορηγήσεις για καλλιτέχνες) στην Ελλάδα ήταν 0,4% του συνολικού προϋπολογισμού/δαπανών, το χαμηλότερο ποσοστό στην ΕΕ μαζί με την Κύπρο, σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat.

Οι μεγάλες αντιδράσεις στο Προεδρικό Διάταγμα

Την έκδοση του προεδρικού διατάγματος ακολούθησαν μαζικές αντιδράσεις από τους σπουδαστές των περίπου 30 δημόσιων και ιδιωτικών (αλλά με έντονη κρατική εποπτεία) ανώτερων δραματικών σχολών και σχολών χορού που θα επηρεάζονταν άμεσα.

Οι σπουδαστές προχώρησαν σε καταλήψεις τουλάχιστον 9 κτιρίων σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα, ανάμεσά τους το Θέατρο Τσίλλερ, το Ρεξ και το Βασιλικό Θέατρο, οι οποίες ολοκληρώθηκαν την 1η Απριλίου του 2023 και οι σχολές άρχισαν να σχεδιάζουν την προσφυγή τους στο ΣτΕ.

“Με τις κινητοποιήσεις, οι άνθρωποι της Τέχνης όχι μόνο εναντιώθηκαν στο ΠΔ αλλά υπερασπίστηκαν το ‘μαζί΄, το οποίο αποτελεί πυρήνα του θεάτρου”.

Ο κύριος Παπαδογιάννης περιγράφει τους 3 μήνες καταλήψεων ως “πρωτοφανείς για τον χώρο του θεάτρου” και “ορόσημο στη σύγχρονη ιστορία του τόσο σε συνδικαλιστικό όσο και καλλιτεχνικό επίπεδο: Μέσα από τον αγώνα αυτόν μια μεγάλη ομάδα νέων καλλιτεχνών ωρίμασε καλλιτεχνικά και πολιτικά”.

⁠Η Καλλιόπη Ανταμπούφη, ηθοποιός, τότε σπουδάστρια της Δραματικής Σχολής του Ωδείου Αθηνών και μέλος του Συντονιστικού της Κατάληψης του κτιρίου Τσίλλερ χαρακτηρίζει την κατάληψη ως μια “πολιτική και καλλιτεχνική πράξη” και ανακαλεί εκείνη την περίοδο ως “πυκνή”. “Ο κλάδος μας συστηματικά οδηγείται σε εξαθλίωση και αυτό πάντα κινδυνεύει να οδηγήσει σε ατομισμό. Με τις κινητοποιήσεις, οι άνθρωποι της Τέχνης όχι μόνο εναντιώθηκαν στο ΠΔ αλλά υπερασπίστηκαν το ‘μαζί΄, το οποίο αποτελεί πυρήνα του θεάτρου”.

Η νομική οδός και η επόμενη μέρα

Αυτή δεν είναι η πρώτη απόφαση του ΣτΕ που κρίνει το διάταγμα αντισυνταγματικό. Τον Νοέμβριο του 2024 το Γ’ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας είχε εκδώσει αποφάσεις με τις οποίες έκρινε αντισυνταγματικές τις σχετικές ρυθμίσεις για τους καλλιτέχνες.

Παρέπεμψε όμως το θέμα στην Ολομέλεια προκειμένου να ληφθεί η τελική απόφαση, μια “κίνηση που αποδεικνύει τη σοβαρότητα του κρινόμενου ζητήματος” σύμφωνα με τον κύριο Ελευθέρογλου.

Η κυβέρνηση “έχει υποχρέωση συμμόρφωσης με τη δικαστική απόφαση, ώστε να ανταμειφθεί ο μόχθος άξιων ανθρώπων και εκπαιδευτών στον χώρο της τέχνης”

Η απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ “αποκαθιστά αυτή την αδικία και ανοίγει τον δρόμο για μια νέα νομοθέτηση από την κυβέρνηση πια”, η οποία “έχει υποχρέωση συμμόρφωσης με τη δικαστική απόφαση, ώστε να ανταμειφθεί ο μόχθος άξιων ανθρώπων και εκπαιδευτών στον χώρο της τέχνης”.

“Νιώθω μια δικαίωση γιατί πολλοί από εμάς δεχθήκαμε πολύ μεγάλο πόλεμο τόσο από την κυβέρνηση όσο και από θεσμικούς παράγοντες των τεχνών για τα κλειστά θέατρα και τις κλειστές σχολές”, λέει ο κύριος Παπαδόγιαννης, για την κρίση του ΠΔ 85/2022 ως αντισυνταγματικού. “Όμως το πτυχίο μας παραμένει αδιαβάθμητο. Αυτό είναι μόνο το πρώτο βήμα μέχρι τη δίκαια διαβάθμιση των πτυχίων μας”.

“Αναρωτιέμαι, νιώθω μια μικρή ανακούφιση; Μια μικρή νίκη;”, λέει η κυρία Ανταμπούφη. “Η αλήθεια είναι ότι εμείς γνωρίζαμε εξαρχής ότι είναι αντισυνταγματικό το να ‘εξαφανίσεις’ τις καλλιτεχνικές σπουδές. Το να αναγνωρίζεις τα αυτονόητα, είναι μόνο η αρχή.”.