Ακόμα κι αν δεν έχεις καμία σχέση με τη γυμναστική ή τη διατροφή, είναι δύσκολο να αγνοήσεις την “τρέλα” που επικρατεί με την πρωτεΐνη.
Ένα–ένα τα προϊόντα, από ρυζογκοφρέτες μέχρι μακαρόνια και σοκολάτες, κλωνοποιούνται σε “πρωτεϊνούχες” εκδοχές τους στα ράφια του σούπερ μάρκετ.
Μάλιστα, η παγκόσμια αγορά τέτοιων τροφίμων με υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη υπολογίζεται σε $56,7 δισ. το 2025 και προβλέπεται να ξεπεράσει τα $117,44 δισ. έως το 2034.
Τι συμβαίνει;
Η πρωτεΐνη είναι απαραίτητο συστατικό για την ανάπτυξη και την αποκατάσταση του σώματός μας.
Όταν τρώμε κάτι πλούσιο σε πρωτεΐνη (γαλακτοκομικά, κρέας, αυγά, ψάρι, όσπρια), διασπάται σε αμινοξέα.
Στη συνέχεια, αυτά απορροφώνται στο λεπτό έντερο, το συκώτι καθορίζει ποια χρειάζεται ο οργανισμός και όσα περισσεύουν αποβάλλονται.
Στο μυαλό των περισσότερων, όμως, η πρωτεΐνη συνδέεται διαχρονικά με την ανάπτυξη των μυών.
Η ενδυνάμωση προκαλεί διάσπαση των πρωτεϊνών μέσα στους μύες και, για να αναπτυχθούν, πρέπει να ξαναδομηθούν. Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία παίζει η λευκίνη, ένας τύπος αμινοξέος.
Μερικοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι αν δεν καταναλώσουμε πρωτεΐνη μετά την προπόνηση, η διάσπαση των μυών μπορεί να ξεπεράσει τη σύνθεση. Συχνά αυτή η πρωτεΐνη προσλαμβάνεται από συμπληρώματα (π.χ. πρωτεϊνική σκόνη).
Δεν ήταν όμως πάντα τα συμπληρώματα στη μορφή που τα ξέρουμε.
Το πρώτο “high protein” συμπλήρωμα φτιάχτηκε το 1865 από τον Γερμανό επιστήμονα Justus von Liebig. Ήταν ένα υγρό “υποκατάστατο κρέατος”, παρασκευασμένο από λιωμένα δέρματα και πτώματα βοοειδών.
Η πρώτη φορά που συνδέθηκε με τη μυϊκή μάζα ήταν στα τέλη του 1890, όταν κυκλοφόρησε στο Ην. Βασίλειο και στη Γερμανία μία “πρωτεϊνούχα” σκόνη γάλακτος, το Plasmon, με συσκευασίες που απεικόνιζαν Έλληνες θεούς και μυώδη σώματα.
Από τη δεκαετία του ’50, με τα “Super Hi-Protein shakes” που δημιούργησε ο Bob Hoffman, τότε προπονητής της ολυμπιακής ομάδας άρσης βαρών των ΗΠΑ.
Για πολλές δεκαετίες παρέμειναν συνδεδεμένα με την άρση βαρών και το bodybuilding.
Όμως, στον 21ο αιώνα αυτό άρχισε να αλλάζει, καθώς η πρωτεΐνη συνδέθηκε και με την απώλεια βάρους. Μέχρι τότε κυριαρχούσε η ιδέα ότι “δίαιτα = αποφυγή λίπους”.
Λιγότερο απ’ όσο νομίζουμε.
Τα περισσότερα ανήκουν στα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα — αυτά με 5+ συστατικά που δεν συναντάμε στην κουζίνα μας (χρωστικές, ενισχυτικά γεύσης, συντηρητικά), όπως τα πατατάκια ή τα αναψυκτικά.
Σύμφωνα με νέα έρευνα στο Lancet, τέτοια τρόφιμα συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο για 12 προβλήματα υγείας (π.χ. διαβήτη τύπου 2, καρδιαγγειακά νοσήματα, κατάθλιψη κ.ά.).
Το marketing τους δημιουργεί “halo effect” (“εφέ φωτοστέφανου”) — ένα ψυχολογικό φαινόμενο όπου μία θετική εντύπωση για ένα χαρακτηριστικό μάς κάνει να πιστεύουμε ότι όλα τα χαρακτηριστικά του προϊόντος είναι θετικά.
Έτσι, οι καταναλωτές εξισώνουν λανθασμένα την υψηλή πρωτεΐνη με υψηλή διατροφική αξία.
Αλλά στην πραγματικότητα ένα απλό, κλασικό (όχι “high protein”) στραγγιστό γιαούρτι μπορεί να δώσει 15–20 g πρωτεΐνης.
Οι διατροφολόγοι τονίζουν ότι οι περισσότεροι άνθρωποι στις πλούσιες χώρες καταναλώνουν ήδη αρκετή πρωτεΐνη.
Οι ανάγκες διαφέρουν ανάλογα με ηλικία, άσκηση και υγεία (π.χ. αυξημένη ανάγκη κατά την ανάρρωση).
Ένας μέσος άνθρωπος χρειάζεται περίπου 1 g πρωτεΐνης ανά κιλό βάρους ή 1,2 g αν είναι δραστήριος. Ακόμα και όσοι θέλουν να “χτίσουν” μυς δεν φαίνεται να ωφελούνται πάνω από 1,5 g ανά κιλό.
Ιδανικά, η πρωτεΐνη θα προερχόταν από ισορροπημένη διατροφή.
Αλλά «πρωτεϊνούχα» προϊόντα μπορούν να βοηθήσουν όταν αντικαθιστούν άλλα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, ειδικά σε άτομα με μεγαλύτερες ανάγκες, όπως:
