Τελικά ενδιαφέρεται κανείς για όπερα και μπαλέτο; Οι άνθρωποί τους μας απαντούν

Ο Timothée Chalamet έχει “σπάσει” το ίντερνετ δεκάδες φορές. Όταν έφηβα κορίτσια τον πρωτοείδαν στο “Call Me By Your Name”. Όταν κυκλοφόρησαν οι φήμες ότι είναι στην πραγματικότητα ο βρετανός ράπερ Esdeekid (δεν είναι). Και πιο πρόσφατα, όταν έκραξε την όπερα και το μπαλέτο. 

 Ο Αμερικανός ηθοποιός και υποψήφιος στα φετινά Όσκαρ για τον ρόλο του στο “Marty Supreme”, είπε, σε συζήτησή του με τον Matthew McConaughey στο Πανεπιστήμιο του Τέξας, ότι δεν θα ήθελε να δουλέψει “στο μπαλέτο ή στην όπερα, ή σε πράγματα για τα οποία λέμε ‘συνεχίστε να το κρατάτε ζωντανό’, παρόλο που στην πραγματικότητα δεν ενδιαφέρεται κανείς”. Η αποστροφή αυτή, έστω και με τη διευκρίνιση “με όλο τον σεβασμό στους ανθρώπους της όπερας και του μπαλέτου”, δεν πέρασε απαρατήρητη. 

“Νομίζω πως πρόκειται για μια μεμονωμένη άποψη στο Χόλιγουντ, η οποία ήταν απλώς άστοχη”, λέει ο Μάριος Σαραντίδης, μπασοβαρύτονος λυρικός τραγουδιστής στην Εθνική Λυρική Σκηνή, για τις δηλώσεις του Chalamet.

Η Ελεάνα Ανδρεούδη, πρίμα μπαλαρίνα στην ΕΛΣ , χαρακτηρίζει τη δήλωση “απαξιώτικη”. “Όταν απαξιώνεις κάτι για το οποίο δεν έχεις ιδέα, είναι σαν να απαξιώνεις μαζί και δικούς σου θρύλους”, λέει. Αυτό συμβαίνει γιατί το σινεμά, η κλασική μουσική, η όπερα και το μπαλέτο δεν είναι αποκομμένοι κόσμοι, αλλά συγκοινωνούντα πεδία.

Αντίστοιχη άποψη εκφράζει και η Ναταλία Καλογεροπούλου, χορεύτρια και χορογράφος. “Θεωρώ μια τέτοια δήλωση απαράδεκτη, ειδικά όταν διατυπώνεται στο πλαίσιο δημόσιου λόγου”, λέει χαρακτηριστικά. “Παρ’ όλα αυτά, η γνώμη ενός κατά τ’ άλλα ασήμαντου προνομιούχου αστέρα του Χόλιγουντ για δύο τέχνες που έχουν αδιαπραγμάτευτα διαπρέψει μέσα στους αιώνες είναι ίσως το λιγότερο σηµαντικό από τα προβλήµατά µας, είναι ίσως το λιγότερο σοκαριστικό από τα γεγονότα της εποχής µας”.

Και οι τρεις καλλιτέχνες θεωρούν ότι η δύναμη αυτών των δύο παραστατικών τεχνών (performing arts) είναι, σε μεγάλο βαθμό, αυταπόδεικτη. Πρόκειται για τέχνες που “έχουν αντέξει αιώνες”, επισημαίνει η Ελεάνα. Το μπαλέτο έχει τις ρίζες του στην Αναγέννηση του 15ου αιώνα, ενώ η όπερα γεννήθηκε στην Ιταλία στα τέλη του 16ου αιώνα.

“Τη στιγμή που σε άλλους τομείς μπορεί να ανοίγει η κουβέντα για υποκατάσταση των ηθοποιών από το AI, η όπερα και το μπαλέτο είναι ζωντανοί χώροι που δεν πρόκειται να αντικατασταθούν ποτέ από την τεχνητή νοημοσύνη”, προσθέτει. “Οι χορευτές και οι τραγουδιστές θα βρισκόμαστε πάντα πάνω στη σκηνή”.

“Οι όπερες και τα μπαλέτα όλων των χωρών διαπρέπουν”, λέει από την πλευρά της η Ναταλία, κάτι που αντανακλάται και στους αριθμούς. Σύμφωνα με στοιχεία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, η “Μήδεια” στην Επίδαυρο, με 10.000 εισιτήρια, έγινε sold out περίπου τεσσεράμισι μήνες πριν από την παράσταση. Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στο υπόλοιπο πρόγραμμα της σεζόν: παραγωγές όπως η “Τζοκόντα”, η “Ζιζέλ”, η “Τόσκα” και ο “Φάλσταφ” έχουν επίσης εξαντλήσει τα εισιτήριά τους.

Παρόλα αυτά, φαίνεται πως η πιο “ζωντανή” από τις παραστατικές τέχνες στην Αθήνα, είναι το θέατρο, με περισσότερες από 150 ενεργές θεατρικές σκηνές, αριθμός που κατατάσσει την πόλη ανάμεσα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες με τη μεγαλύτερη θεατρική δραστηριότητα.

Παρόλα αυτά, αν και η άποψη του Chalamet δεν φαίνεται να είναι η κυρίαρχη, οι καλλιτέχνες αναγνωρίζουν ότι υπάρχουν δυσκολίες πρόσβασης, με βασικότερο ζήτημα το κόστος. “Η θέαση όπερας και μπαλέτου είναι ένα ακριβό σπορ”, λέει η Ναταλία. “Δεν θεωρώ πως αυτό καθιστά φυσικά τις ίδιες τις τέχνες ‘νεκρές’, όμως σίγουρα αποτρέπει ένα μεγάλο ποσοστό του κοινού”.

Υπάρχει, παράλληλα, και μια μερίδα του κόσμου που συμφωνεί με τέτοιου τύπου δηλώσεις, “κόσμος που εξακολουθεί να βλέπει την όπερα ως ένα μουσειακό είδος”, αναφέρει ο Μάριος, ο οποίος χαρακτηρίζει “απαιτητική” τη θέασή της.

“Η όπερα είναι από τη φύση της ένα αυστηρό είδος”, συμπληρώνει. “Για να σταθείς μέσα σε αυτό, χρειάζεσαι χρόνια εκπαίδευσης, μουσικές σπουδές, ξένες γλώσσες, θεωρία. Αυτό την κάνει αναπόφευκτα πιο αυστηρή, ίσως και πιο τυπολατρική, αλλά αυτή είναι και η φύση της και, σε μεγάλο βαθμό, η ομορφιά της”.

Αντίστοιχα και στο μπαλέτο απαιτείται “σεβασμός και πειθαρχία από το κοινό”, λέει η Ελεάνα. “Ποτέ δεν θα μπορέσεις να τους έχεις όλους, όπως μπορείς ίσως στο σινεμά”, επισημαίνει. “Στην όπερα και στο μπαλέτο δεν μπορείς να φας ποπ κορν”.

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι οι τέχνες αυτές δεν εξελίσσονται. “Από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 και μετά, ιδίως στη Γερμανία, άρχισε να κερδίζει έδαφος μια διαφορετική προσέγγιση στην όπερα, με σκηνοθέτες που τολμούν να πειράξουν πιο ουσιαστικά στοιχεία του έργου”, λέει χαρακτηριστικά ο Μάριος.

Αυτό συνδέεται και με τη σταδιακή διεύρυνση του κοινού προς νεότερες ηλικίες. “Όταν πήγαινα μικρός στη Λυρική, τη δεκαετία του ’90, σχεδόν όλο το ακροατήριο ήταν 70+. Αυτό τώρα έχει αλλάξει”, αναφέρει.

“Παρόλα αυτά, οι όπερες ως οργανισμοί πρέπει να κρατούν μια ισορροπία ανάμεσα σε πιο κλασικές και πιο σύγχρονες παραγωγές, ώστε να διατηρούν όλο το κοινό τους, ακόμα και το πιο ‘συντηρητικό’, ικανοποιημένο”, συμπληρώνει.

Βασική προϋπόθεση, ωστόσο, σύμφωνα με την Ελεάνα, για να έχει απήχηση το “πείραγμα” πάνω σε κλασικά έργα, είναι ο δημιουργός “να έχει κάτι ουσιωδώς καινούριο να πει, διατηρώντας τον σεβασμό του στο πρωτότυπο”.

Όπερες και οργανισμοί χορού από όλο τον κόσμο απάντησαν άλλοτε με χιούμορ και άλλοτε με ευρηματικό marketing στη δήλωση του Chalamet, μετατρέποντάς τη σε αφορμή προβολής.

“Στον κόσμο του digital, ακόμα και μια άστοχη δήλωση κάποιου μπορεί να φέρει απρόσμενη προβολή σε κάποιον άλλον”, λέει ο Μανώλης Γιαννίκιος, Head of Digital του fyi.news. “Οι social media managers εντοπίζουν γρήγορα την ευκαιρία και τη μετατρέπουν σε engaging περιεχόμενο. Η αλήθεια είναι πως το σχόλιο του Chalamet προκάλεσε αντιδράσεις, ταυτόχρονα όμως έδωσε μαζική ορατότητα σε δύο κλάδους παραστατικών τεχνών, που εδώ και χρόνια παλεύουν για προσοχή και κοινό”.

Τελικά όμως, από όλο τον θόρυβο, αυτό που μένει για τον Μάριο, είναι ότι “όπερες και μπαλέτα από όλο τον κόσμο απάντησαν δημόσια με χιούμορ και πιο χαλαρή διάθεση, χωρίς αμυντικότητα και χωρίς να δείχνουν εύθικτες. Είναι σαν να συσπειρώθηκαν, σαν να έγιναν ένα”.