(fyiteam)
Ένα αγαλματάκι, ένα μπρελόκ που δεν θα χρησιμοποιήσουμε ποτέ, ένα κοχύλι που βρήκαμε στην παραλία… τα περισσότερα σουβενίρ δεν έχουν ιδιαίτερη χρησιμότητα ή οικονομική αξία.
Κι όμως, κάθε φορά που ταξιδεύουμε, νιώθουμε σχεδόν την ανάγκη να φέρουμε κάτι μαζί μας.
Ίσως επειδή ο σκοπός τους είναι αυτό που αποκαλύπτει το ίδιο το όνομά τους: η λέξη σουβενίρ προέρχεται από το γαλλικό ρήμα se souvenir που σημαίνει “θυμάμαι”.
Η συνήθεια αυτή δεν άρχισε με τον μαζικό τουρισμό.
Στον Μεσαίωνα, οι προσκυνητές αγόραζαν μικρά μεταλλικά εμβλήματα από τους ιερούς τόπους που επισκέπτονταν. Τα φορούσαν στα ρούχα ή στα καπέλα τους ως απόδειξη ότι είχαν πραγματοποιήσει το ταξίδι, αλλά και ως μια σύνδεση με τους τόπους αυτούς.
Ήταν, ουσιαστικά, τα μαγνητάκια της εποχής τους και η πώλησή τους αποτελούσε σημαντική πηγή εσόδων για αρκετά θρησκευτικά ιδρύματα.
(fyiteam)
Από τα τέλη του 16ου έως τον 19ο αι., εύποροι και αριστοκράτες Ευρωπαίοι πραγματοποιούσαν το λεγόμενο Grand Tour: ένα μεγάλο ταξίδι σε πολιτιστικά κέντρα της Ευρώπης, και κυρίως της Ιταλίας, που θεωρούνταν μέρος της εκπαίδευσής τους.
Επέστρεφαν με έργα τέχνης, αρχαιότητες, αντίγραφα αγαλμάτων και περίτεχνα μικροψηφιδωτά.
Τα αντικείμενα αυτά δεν τους θύμιζαν απλώς το ταξίδι, αλλά έδειχναν και στους άλλους ότι είχαν ταξιδέψει και μορφωθεί.
(fyiteam)
Με την ανάπτυξη του μαζικού τουρισμού και της μαζικής παραγωγής, διαδόθηκαν τα φθηνά, μικρά και εύκολα μεταφερόμενα σουβενίρ.
Η παραγωγή χαμηλού κόστους, η φορητότητα, η σμίκρυνση και η χρήση αναγνωρίσιμων συμβόλων ενός τόπου αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης αγοράς.
Παράλληλα, προέκυψε το εξής παράδοξο: αναζητούμε κάτι “αυθεντικό” από έναν τόπο, αλλά συχνά αγοράζουμε ένα τυποποιημένο προϊόν που πωλείται σε χιλιάδες αντίτυπα.
Σύμφωνα με τη θεωρία του διευρυμένου εαυτού (extended self)*, τα πράγματα που κατέχουμε μπορούν να λειτουργήσουν ως προέκταση της ταυτότητάς μας.
Έτσι, μια συλλογή από σουβενίρ μπορεί να γίνει μέρος του τρόπου με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε και παρουσιάζουμε τον εαυτό μας, καθώς αντιπροσωπεύει τα μέρη όπουέχουμε βρεθεί, τους ανθρώπους που έχουμε γνωρίσει και τις εκδοχές του εαυτού μας που υπήρξαμε εκεί.
*Διατυπώθηκε από τον ερευνητή Russell Belk το 1988.
(fyiteam)
Ανθρωπολόγοι έχουν παρομοιάσει το ταξίδι με μια τελετουργία: αφήνουμε για λίγο την καθημερινή μας ζωή, μπαίνουμε σε έναν διαφορετικό κόσμο και επιστρέφουμε (ιδανικά) κάπως αλλαγμένοι.
Το σουβενίρ γίνεται η απόδειξη αυτής της μετάβασης: ένα αντικείμενο που συνδέει την εμπειρία του ταξιδιού με τη ζωή μετά την επιστροφή.
Δεν αποδεικνύει μόνο ότι πήγαμε κάπου, αλλά μας βοηθάει και να πιστεύουμε ότι κάτι από το ταξίδι έμεινε μαζί μας.
Η δουλειά ενός σουβενίρ δεν τελειώνει όταν επιστρέφουμε σπίτι. Τότε ουσιαστικά αρχίζει.
Σε ποιοτική μελέτη του 2024 με 19 συλλέκτες ταξιδιωτικών μαγνητών στο Ην. Βασίλειο, οι συμμετέχοντες συνέδεαν τα μαγνητάκια με πολύ συγκεκριμένες αναμνήσεις από ταξίδια, ανθρώπους και διαφορετικές περιόδους της ζωής τους.
Δηλαδή, επειδή βρίσκονται μέσα στην καθημερινότητά μας, μπορούν να λειτουργήσουν ως επαναλαμβανόμενα ερεθίσματα μνήμης.
