Διαζύγιο & παιδιά: τι λέει ο νόμος για τη συνεπιμέλεια σήμερα

Ο νόμος (4800/2021 – ΦΕΚ 81/Α/21-5-2021) ορίζει ότι δύο γονείς μετά από ένα μη συναινετικό διαζύγιο έχουν τη συνεπιμέλεια του/των παιδιού/ών τους, δηλαδή “αυτόματα” συναποφασίζουν για ό,τι τα αφορά.

Αυτό σημαίνει ότι οι δύο γονείς συμμετέχουν εξίσου στη ζωή και στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών τους, καθορίζοντας επίσης ότι τα παιδιά θα πρέπει να περνούν τουλάχιστον το 1/3 του χρόνου τους με τον γονέα με τον οποίο δεν μένουν στο ίδιο σπίτι.

Άλλαξε πλήρως τη δεδομένη -εδώ και δεκαετίες- στην Ελλάδα ανάληψη της επιμέλειας του/των παιδιού/ών από τη μητέρα, μετά τον επίσημο χωρισμό.

Έχει οδηγήσει επίσης στην κατάθεση πολλών τροποποιητικών αιτήσεων σε διαζύγια προηγούμενων ετών, οι οποίες στη συντριπτική τους πλειονότητα κατοχύρωναν το δικαίωμα της επιμέλειας στη μητέρα.

Στο ελληνικό δίκαιο, η επιμέλεια είναι μέρος της γονικής μέριμνας.

Γονική μέριμνα: Είναι το δικαίωμα και ταυτόχρονα η υποχρέωση των γονέων, που αναφέρεται στην επιμέλεια του παιδιού, στη διοίκηση της περιουσίας του και στη νομική του εκπροσώπηση.

Επιμέλεια: Είναι η “άσκηση” της μέριμνας και προσδιορίζει τρέχοντα ζητήματα, όπως η ανατροφή, η μόρφωση και ο τόπος διαμονής, αλλά και πιο σημαντικά, όπως θέματα υγείας ή επιλογή θρησκεύματος.

Αν οι γονείς πάρουν συναινετικό διαζύγιο*, τα ζητήματα γονικής μέριμνας:

– επιμέλεια των τέκνων

– τόπος διαμονής τους

– γονέας με τον οποίο διαμένουν

– επικοινωνία τους με τον άλλο γονέα

– διατροφή τους

καθορίζονται από τους ίδιους, μέσω της γραπτής συμφωνίας λήξης του γάμου, που κατατίθεται από το ζευγάρι σε συμβολαιογράφο ή ηλεκτρονικά.

*Το 2024, από τα 15.532 διαζύγια (ανεξαρτήτως παιδιών), το 82,4% ήταν συναινετικά (ΕΛΣΤΑΤ).

Με μη συναινετικό διαζύγιο, σύμφωνα με τον νόμο του 2021, οι γονείς συνεχίζουν να ασκούν “από κοινού και εξίσου*” τη γονική μέριμνα.

Αυτό ονομάζεται σχηματικά “υποχρεωτική συνεπιμέλεια” και γίνεται εφόσον δεν έχουν κάνει άλλη συμφωνία.

Ωστόσο, η δυνατότητα να ορίσει το δικαστήριο συνεπιμέλεια υπήρχε και πριν το 2021, αλλά δεν ήταν αυτόματη.

*Το “εξίσου” αφορά την ισότιμη συμμετοχή στη μέριμνα, όχι κατ’ ανάγκη ίσο μοίρασμα χρόνου.

Εάν και οι δύο γονείς διαφωνούν με τη συνεπιμέλεια και θέλουν μια κοινή εναλλακτική, μπορούν να το κάνουν εξωδικαστικά, με συμφωνία μέσω ειδικού εγγράφου.

Εναλλακτικά:

• Γίνεται να προσφύγουν σε διαμεσολάβηση* (εξαιρούνται περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας)
• Γίνεται να προσφύγουν στο δικαστήριο, εφόσον η διαμεσολάβηση αποτύχει.

*Εξωδικαστική διαδικασία κατά την οποία οι γονείς, με τη βοήθεια ενός πιστοποιημένου διαμεσολαβητή (π.χ. ψυχολόγος, δικηγόρος), προσπαθούν να λύσουν τις διαφορές τους.

Μπορεί να διατηρήσει τη συνεπιμέλεια, ρυθμίζοντας την κατοικία του παιδιού (είτε μόνο με τον ένα, είτε και με τους δύο γονείς εναλλάξ).

Μπορεί να τη “μοιράσει”:

• Λειτουργικά, δηλ. με συγκεκριμένα καθήκοντα στον καθένα: π.χ. ο ένας προσφέρει κατοικία, ο άλλος αποφασίζει για θέματα εκπαίδευσης.
• Χρονικά: το παιδί θα είναι με τον ένα γονέα για ένα χρονικό διάστημα και με τον άλλο για άλλο χρονικό διάστημα. Όσο το παιδί είναι με τον ένα γονέα, εκείνος ασκεί αποκλειστικά την επιμέλειά του.

Συχνά, το παιδί περνά π.χ. μία εβδομάδα με τον έναν γονέα και μία με τον άλλον.

Υπάρχουν παιδοψυχολόγοι που το θεωρούν αποσταθεροποιητικό, ενώ νομικοί υποστηρίζουν ότι απαιτούνται κοντινές κατοικίες (για σχολείο/δραστηριότητες) και καλό επίπεδο συνεννόησης, παρά το συγκρουσιακό διαζύγιο.

Ακόμα, το δικαστήριο, σε κάποιες περιπτώσεις, μπορεί να αναθέσει την επιμέλεια στον ένα γονέα (ή και σε 3ο πρόσωπο), ιδίως όταν αποδεικνύεται:

• αδυναμία συνεργασίας
• αδιαφορία
• μη σύμπραξη ή παραβίαση συμφωνίας
• άσκηση μέριμνας αντίθετης στο συμφέρον του παιδιού

Ο άλλος γονέας διατηρεί δικαίωμα επικοινωνίας (1/3 του χρόνου του παιδιού).

Ακόμα, απαιτείται κοινή απόφαση για ζητήματα που κρίνονται σημαντικά, τα οποία είναι: το όνομα, το θρήσκευμα, η υγεία (εκτός από τα επείγοντα και τα τρέχοντα) και τα ζητήματα εκπαίδευσης με αντίκτυπο στο μέλλον του.

Αν διαφωνήσουν εκ νέου σε κάποιο, τα ζητήματα οδηγούνται και πάλι σε δικαστήριο, γεγονός που έχει οδηγήσει στην αύξηση των συγκρούσεων.

Μερίδα ακαδημαϊκών και φεμινιστικές ΜΚΟ προειδοποιούν ότι ο νόμος του 2021 μπορεί να αφήνει παιδιά-θύματα ενδοοικογενειακής βίας από τον πατέρα τους εκτεθειμένα στον κακοποιητή.

Αυτό συμβαίνει γιατί οι μητέρες καλούνται να αποδείξουν στο δικαστήριο τη βία ώστε να αφαιρεθεί η γονική μέριμνα κι αυτό είναι συχνά ιδιαίτερα δύσκολο.

Η σωματική βία σπάνια καταγγέλλεται/καταγράφεται επί τόπου, ενώ η ψυχολογική βία αποδεικνύεται ακόμα δυσκολότερα.

Στα δικαστήρια, συχνά ο ένας γονέας (συνήθως ο πατέρας) ισχυρίζεται ότι υποβάλλεται σε “γονεϊκή αποξένωση” όταν ο άλλος (συνήθως η μητέρα) φέρνει στοιχεία π.χ. για ενδοοικογενειακή βία, με τον ισχυρισμό ότι το κάνει για να τον αποξενώσει από το παιδί.

Αν υπάρχουν καταγγελίες από το ίδιο το παιδί, μπορεί να υποστηριχθεί ότι η μητέρα το χειραγωγεί ή του “φυτεύει” ψευδείς αναμνήσεις.

fyi: Από το 2023, ο ΟΗΕ ζητά να απαγορευτεί η επίκληση “γονεϊκής αποξένωσης” σε υποθέσεις επιμέλειας.

Με τη νέα ρύθμιση του Ιανουαρίου 2026, αν ένας γονέας διαφωνεί με την πρωτόδικη απόφαση για επιμέλεια/επικοινωνία, μπορεί να ζητήσει από το Πρωτοδικείο προσωρινή αναστολή ή τροποποίησή της μέχρι να αποφασίσει το Εφετείο.

Νομικοί καταγγέλλουν ότι πέρασε κατεπειγόντως, χωρίς διαβούλευση, και αμφισβητούν αν είναι ορθό ένα Πρωτοδικείο να “ελέγχει” απόφαση άλλου αντί του Εφετείου.

Παρ’ όλα αυτά, φεμινιστικές οργανώσεις χαιρετίζουν την ουσία της αλλαγής.

ΦΕΚ Α 81/2021

The Manifold Files

Καθημερινή

ΕΡΤnews

“Συγκρουσιακός Χωρισμός Γονέων: Ποιο είδος γονικής επιμέλειας για το παιδί;” (2025), Εκδόσεις Ροπή